హిందూ సాంప్రదాయ షొడశ సంస్కారాలు

మనిషి సంస్కరించబడేందుకు కీలకమైన ప్రధాన ఘట్టాలు...!

....పుట్టుక నుంచి చావు వరకు 16 ప్రధాన ఘట్టాలు

....వివాహం నుండి అంతేష్టి వరకు

....ఈ సంస్కారాలే షొడశ సంస్కారాలు

జననం (షోడశ) సంస్కారాలు

      సంస్కారములు హిందూ సాంప్రదాయములో ఆగమ సంబంధమయిన క్రియలు. ఇవి ప్రతి హిందువు యొక్క జీవిత పర్యంతమూ వివిధ దశలలో జరుపబడతాయి. స్త్రీ, పురుష సమాగమము మొదలుకొని, జననము, మరణము మరియు తదనంతరము ఆత్మ పరలోక శాంతి నొందుట వరకు సంస్కారములు జరపబడును. హిందూ సంప్రదాయయలు మానవ వికాసానికై ౠషులచే నిర్దేశించబడ్డాయి. మన జీవితాలు ఏదో ఒక దశలో ఈ సంప్రదాయలను అనుసరించే ముందుకు సాగుతుంటాయి.

      మనుస్మౄతి ఈ సంస్కారాలను 12 సంస్కారాలుగా గుర్తించింది. 1. వివాహాం, 2. గర్భాధానం, 3. పుంసవనం, 4. సీమంతం, 5. జాతకర్మ, 6. నామకరణం, 7. అన్నప్రాశనం, 8. చూడాకర్మ, 9. నిష్క్రమణం, 10. ఉపనయనం, 11. కేశాంతం, 12. సమావర్తనం. అయితే మరికొంతమంది స్మౄతికాకురులు ఈ సంస్కారలను షోడశ (16) సంస్కారాలుగా పేర్కొన్నారు. కర్ణభేధం, విద్యారంభం, వేదారంభం, అంత్యేష్టి అంటూ మనువు చెప్పిన 12 సంస్కారాలకు, ఈ నాలుగు సంస్కారాలను జోడించి షొడశ సంస్కారాలుగా గుర్తించారు.

      మనిషి పుట్టుకనుంచి చనిపోయేవరకు సంస్కారమయమే. ఇందులో అంత్యేష్టి తప్ప మిగిలిన 15 కర్మల ద్వారా జీవుడు సంస్కరింపబడుతూ మరణం తర్వాత ఉత్తమలోక ప్రాప్తిని పొందడం జరుగుతుంది. సంస్కారాల వలన జన్మాంతర దోషాలు కూడ తొలిగి మానవ జీవిత లక్ష్యమైన మోక్షప్రాప్తి సిధ్దిస్తుంది. సంస్కారల ఆచరణ మనిషి జీవితంలో వివాహాంతో మొదలవుతుంది. అంటే తల్లి గర్భంలో ఏర్పడే పిండం పవిత్రంగా ఏర్పడాలన్నదే. స్త్రీ పురుష సంయోగం మంత్రం చేత పునీతమవుతుంది. అంటే తల్లి గర్భంలో ఏర్పడే పిండం పవిత్రంగా ఏర్పడాలన్నదే. స్త్రీ పురుష సంయోగం మంత్రం చేత పునీతమవుతుంది. తద్వారా మన సంస్కారములు ప్రధానోద్దేశ్యం జీవుల క్షేమమేనని తేటతెల్లమవుతోంది. వేదోపనిషత్తుల ప్రకారం మన శరీరం ఐదు అంశాలమయంగా విభజింపబడింది.

1. అన్నమయ కోశం :– భౌతిక శరీరం, 2. ప్రాణమయ కోశం :– శక్తి కేంద్రం, 3. మనోమయ కోశం :– చింతనా కేంద్రం, 4. బుద్ధిమయ కోశం :– వివేకం, 5. అనందమయ కోశం :– పరమశాంతి

మన శరీరంలో ఈ ఐదు అంశాలు షోడశ సంస్కారాల ద్వారా సక్రమమైన రీతిలో చలిస్తాయనేది శాస్త్రవచనం ఈ సంస్కారాల వెనుకనున్న వైజ్ణానిక రహస్యాలు నేతి వైజ్ణానికులకు సైతం అశ్చర్యపరుస్తాయి.

వ్యక్తి జీవితంలోని వివిధ దశల్లో జరిపే సంస్కారాలు

    వివాహం...    

      హిందూ సంస్కారాల్లో కేంద్రస్థానం వివాహానిది. వధువుకు తగిన వరుణ్ణి, వరుడికి తగిన వధువును ఎంపిక చేయడం వివాహంలో అతి ముఖ్యమైన ఘట్టం. వివాహం సమయంలో వధూవరులచే పలుమంత్రాలు చెప్పించబడుతుంటాయి. ఆ సమయంలో వరుడు, “భగ, ఆర్యమ, సవిత, పురంధి అనే దేవతలు గార్హపత్యం కోసం నిన్ను నాకు అనుగ్రహించగా, నా జీవితం సుఖమయం అయ్యేందుకు నీ చేతిని నేను పట్టుకున్నాను” అని చెబుతాడు. పుట్టబోయే జీవి జీవితం ఇక్కడనుంచి మొదలౌతుంది అని అంటారు. అందుకో దీనిని కల్యాణం శుభకరం అంటారు. క్షేత్రం బీజం రెండు సుఖసంతోషాలతో ఆరోగ్యవంతంగా ఉంటేనే కదా ఫలం చక్కగా ఉండేది. వధూవరులకు ధర్మబద్ధ జీవితం అలవరచి తగిన క్షేత్రం బీజం సిద్ధం చేయటానికి ఉద్దేశించారు.

    గర్భధానం...    

      స్త్రీ పురుష తొలి సమాగమ సందర్భములో మంచి పుత్రుని ఆశించి జరిపే కార్యక్రమము ఇది. ఈ సందర్భములో చదివే మంత్రాలు సత్సంతానాన్ని (పురుష) ఆ దేవుని కోరుకుంటున్నట్లుగా తెలియజేస్తాయి. స్త్రీలకు రాజోదర్శన దినము మొదటి పదహారు రాత్రులు ఋతు రాత్రులు అనబడును. అందులో మొదటి నాలుగు రోజులు గర్భాదానం పనికి రాదు. ఐదవ దినం మొదలు పుత్ర సంతానము కోరువారు సమదినములండును, పురుష రాశులైన మేష, మిధున, సింహ, తులా, ధనుస్సు, కుంభముల యందును ఈ రాశులలో పురుష గ్రహాలూ వుండగాను, బృహస్పతి గర్భాదాన లగ్నానికి లగ్న, పంచమ, నవమ స్థానములందు వుండగాను గర్భాదానం చేసిన పుత్ర సంతానము కలుగునని, అదే విధముగా స్త్రీ రాశులైన వృషభ, కర్కాటక, కన్యా, వృశ్చిక, మకర, మీనా రాశుల యండినాను, లగ్నము స్త్రీ గ్రహములచే చూడబడిననూ, లగ్న, పంచమ నవమ స్థానముల యందు బృహస్పతి లేకుండగా గర్భాదానం చేసిన స్త్రీ సంతానం కలుగునని శాస్త్ర వచనం, గర్భాదాన సమయాన్ని గురించి తెలియజేస్తూ గర్భాదానం సూర్యోదయ, సూర్యాస్తమయ కాలములందూ, పగటివేళ, పంచ పర్వములైన కృష్ణాష్టమి, కృష్ణ చతుర్దశి, అమావాస్య, పౌర్ణమి, సంక్రమనములందు, శుక్ల చతుర్దశి యందు ఏకాదశి మొదలైన వ్రత దినములందు, శ్రాద్ధ దినమందు, వ్యతీపాత మాహాపాతమండును, పాపగ్రహములు కూడిన నక్షత్రమందు, అశ్విని, భరణి, ఆశ్లేష, మఘ, జ్యేష్ట, మూల, రేవతి ఈ నక్షత్రముల యందు దంపతుల జన్మ నక్షత్రములందు, రెండు పక్షముల పుష్టులందు, పరిఘనామ యోగము యొక్క పూర్వ భాగమందు, వైద్రుతినామ యోగాములందు, బార్యా భర్తల రాశికి ఎనిమిదింట చద్రుడు ఉండగా గర్భాదానము పనికి రాదు.

      కాని నేటి సమాజములో గర్భాదాన ముహూర్తము చాలామంది పాటించుటలేదు. పెండ్లి అయినరోజో లేదా వారికి వీలు కలిగిని రోజో గర్భాదానాన్ని చేస్తున్నారు. దీనివలన సత్సంతానం కలుగక బాధ పడుతున్నారు. దీనికి ముఖ్య కారణం గర్భాదాన ప్రాశస్త్యం తెలియకపోవడమే. కేవలం ఏదో ఒక రోజు గర్భాదానాన్ని నిర్ణయించి కార్యక్రమాన్ని నిర్వహిస్తున్నారేగాని మన మహర్షులు నిర్దేశించిన విధంగా శాస్త్ర బద్దంగా ఎవరు పాటించుట లేదు.

ఇందుకు ఒక ఉదాహరణ:-

      సంతాన వాంఛతో వచ్చిన దితి తో కశ్యప ప్రజాపతి "ఇది సాయం సంధ్యాసమయం ఇది గర్భాదానానికి తగిన సమయం కాదు" అని వారించినా వినక, దితి కశ్యప ప్రజాపతితో కూడుట వలన లోకకంతకులైన హిరణ్యాక్ష, హిరణ్యకషపులు జన్మించినారు. కాబట్టి మన పురాణాల ద్వారా గర్భాదానం తగిన సమయలోనే చేయాలని తెలుస్తుంది. గర్భాదాన లగ్నాన్ని నిర్నయిన్చాదములో ముఖ్య ఉదేశ్యం, అప్పటి వరకు పరిచయములేని ఆ ఇరువురు స్త్రీ పురుషులు ఒక్కటై వారి మధ్య ఆకర్షణ, ప్రేమ కలిగి వారి ప్రతిఫలం సంతాన రూపంలో రావాలని శుభ ముహూర్తాన్ని నిర్ణ యిస్తారు. అందుకే లగ్నాట్టు పంచమంలో బృహస్పతి వుదాలని లేదా ఏదైనా శుభ గ్రహం వుండాలని శాస్త్ర వచనం. ఎందుకంటె పంచమం ప్రేమ స్థానం కాబట్టి ఇద్దరి మధ్య అనురాగం కలగాలంటే ప్రేమ స్థానమైన పంచమంలో శుభాగ్రహాలున్డాలి. "అదానము" అనగా "ఉంచడము" గర్భాదానము అనగా గర్భమునందు ఉంచడము అని అర్ధము.

    పుంసవనం...   

      తల్లి గర్భంలోని పిండం పవిత్రంగా ఏర్పడేందుకు ఉద్దేశించబడిన సంస్కారమే పుంసవనం. స్త్రీ గర్భం ధరించినట్లు రూఢి అయిన తర్వాత ఆమెకు కొడుకు పుట్టాలని చంద్రుడు పురుషరాశిలో ఉన్నప్పుడు జరిపుతారు. గర్భిణీ స్త్రీ ఆ రోజంతా ఉపవాసముంటుంది. ఆ రాత్రికి మొలకెత్తిన మర్రి విత్తనాలను నూరి ఆ రసాన్ని "హిరణ్యగర్భ:..." అని మంత్రాలు చదువుతూ ఆమె కుడి ముక్కులో వేస్తారు. చంద్రుడు పురుష రాశిలో ఉన్నప్పుడు ఇలా చేయడం ద్వారా దృఢకాయుడు, ఆరోగ్యవంతుడైన కొడుకు పుడతాడని నమ్మకం.

      ఇది మరియు సీమంతోన్నయనం గర్భాన్ని రక్షించుకొనుటకు చేసే సంస్కారములు. కావున ఈ రెండు గర్భా కాలమునందే చేయవలెను. పుంసవనము గర్భము ధరించిన మూడవ మాసములో మొదటి పదిరోజులలో చేయవలెను. ఈ కార్యక్రమములో మఱ్ఱిపండ్లను మినుములతో, యవలతో కలిపి గర్భిణికి వాసన చూపించెడి వ్యవస్థ యున్నది. దీనివలన యోనియందున్న దోషములు తొలగి గర్భరక్షణ శక్తి కలుగునని సుశ్రుతము మొదలగు ఆయుర్వేద శాస్త్రములందు చెప్పబడియున్నది. మోక్షమునకు ఉపయోగపడే ఉత్తమ స్థూల శరీరమును పొందు లక్ష్యముతోనే ఈ పుంసవన సంస్కారము నిర్ణయించబడింది.

    సీమంతం...    

      తల్లి సౌభాగ్యాన్ని, పుట్టబోయే బిడ్డ దీర్ఘాయుష్షును కోరుతూ చేసేదే సీమంతం. కడుపులోని బిడ్డ ఆరోగ్యకరంగా ఎదగడానికి తల్లి శారీరక, మానసిక ఉల్లాసం ఎంతో అవసరం. అందుకోసం ఆమె, ఆమె భర్త పాటించవలసిన నియమాలు ఈ సంస్కారంలో భాగంగా ఉన్నాయి. వాటిలో ఒకటి దోహదం (అంటే గర్భిణీ స్త్రీ భర్త ఆమె కోరిక ఏమిటో తెలుసుకుని తీర్చడం). సీమంతం అంటే పాపిడి తీయడమని అర్థం. అంటే ఆ సమయంలో భర్త ఆమెను అంత అపురూపంగా చూసుకోవాలని అర్థం. తొలి గర్భదారణ విషయంలో 4, 6, 8 మాసములలో చేయుట శాస్త్ర సమ్మతము. అయితే 5, 7, 9 మాసములలో చేయుట ఆచారము. పుంసవనమునకు అష్టమ శుద్ధి కావలెను. సీమంతమునకు అష్టమ, నవమ శుద్ధులు రెండూ కావాలి. సీమంతర అనివార్య కార్యముల వలన చేయలేనిచో ప్రాయశ్చిత్తముగా గోదానము చేయాలి.

గర్భిణీపతి ధర్మాలు:-

      భార్య గర్భవతిగా వున్నప్పుడు "గర్భిణీ వాంఛితం ధర్మం తస్యైదద్యాత్ యధోచితం" భార్య కోరిన ఉచితమైన కోరికలు భర్త తీర్చవలెను. విదేశీ ప్రయాణము, చెట్ల నరుకుట, 7వ మాసం నుంచి క్షౌరము, మైధునము, తీర్ధయాత్ర, శ్రాద్ధ భోజనము, నావప్రయాణము, వాస్తుకర్మలు, సముద్ర స్థానము, ప్రేతకర్మలు నిషేధము. గర్భిణీపతి స్వపితృకర్మలు చేయవచ్చును.

    జాతకర్మ...    

      బొడ్డుతాడు కోసే ముందు చేసే సంస్కారాలు. బిడ్డకు నెయ్యిని రుచి చూపి, పది నెలలు తల్లి గర్భంలో ఉండి ఈ ప్రపంచానికి వచ్చిన జీవికి జరిపే తొలి సంస్కారం ఇది. దీంట్లో భాగంగా జరిపే తంతులు చాలా ఉన్నాయి.

మేథాజనన:- బలానికి, తెలివితేటలకు ప్రతీకలైన నెయ్యి, తేనెలనుఒక సన్నని బంగారుదారంతో శిశువు నోటికందిస్తారు. దీన్ని పిల్లల పట్ల తాము నెరవేర్చవలసిన మొట్టమొదటి బాధ్యతగా వారు భావిస్తారు. హిందువులు పిల్లల తెలివితేటలకు ఎంత ప్రాధాన్యతనిస్తారో దీని ద్వారా మనకు తెలుస్తుంది.

ఆయుష్య:- దీర్ఘాయుష్షును కలిగించే ఋషులు, పితృదేవతలు, అగ్ని, సోములను ఆవాహన చేసే మంత్రాలను శిశువుముందు చదువుతారు.

శక్తి:- తండ్రి బిడ్డ చెవిలో "త్వం...శతమానం భవతి:" అని ఆ శిశువుకు చెబుతాడు. అప్పుడు బొడ్డుతాడు కోసి, శిశువును శుభ్రం చేసి, చనుబాలు పట్టిస్తారు.

జలపూజ:-

      ప్రసవించిన స్త్రీ జల సమీపమునకు వెళ్ళి జలపూజ చేయాలి. బుధ, గురు, శుక్ర, సోమ వారములయందును శ్రవణం పుష్యమి పునర్వసు, మృగశిర, హస్త, మూలా, అనూరాధలలో ఒక నక్షత్రము నందును శుభ తిథులలో చేయడం మంచిది. వీటికి చైత్ర, పుష్య మాసములు, మూఢమి, అధిక మాసములు వర్జ్యములు.

    నామకరణ సంస్కారం...    

నామకరణం అనగా పేరు పెట్టడం. ఆడ, మగ పిల్లలకు పెట్టవలసిన పేర్లకు సంబంధించిన నియమాలను గృహ్యసూత్రాలు పేర్కొన్నాయి.

“నామాఖిలస్య వ్యవహార హేతుః
శుభావహం కర్మసు భాగ్య హేతుః
నామ్నేవ కీర్తిః లభతే మనుష్య
స్తతః ప్రశస్తం ఖలు నామ కర్మ”

      అని వీరమిత్రోదయ సంస్కార ప్రకాశికలో బృహస్పతి పేర్కొనటం జరిగింది. ఒక వ్యక్తిని మరొక వ్యక్తి నుండి విడిగా గుర్తించటానికి పేరే కారణ మవుతుంది. తనదైన ప్రత్యేక నామం లేక సంజ్ఞ లేక పేరు లేక పోతే సమాజంలో వ్యవహరించటం కష్టం. పేరు వ్యవహారానికి వీలుగా ఉండటమే కాదు, శుభాలను, అదృష్టాన్ని కలిగిస్తుంది. కీర్తికి కారణ మౌతుంది. ఒకప్పుడు గురువులు లేదా వంశ పురోహితులు జీవుడి లక్షణాన్ని బట్టి నామకరణం చేసేవారు. తరువాతి కాలంలో తల్లిదండ్రులు కాని, ఇంటిలోని పెద్దలు కాని తమ అభిరుచులు, ఆదర్శాలు, ఇష్టాల ననుసరించి పేరు పెట్టటం ఆనవాయితీగా వస్తోంది. పేరును బట్టి పెట్టిన వారి సంస్కారం వ్యక్తమౌతుంది. అంతేకాదు పేరుని బట్టి వ్యక్తి జీవితం ఉంటుందనే నమ్మకం కూడా చాలా మందిలో ఈనాడు కనపడుతోంది. అందుకే పేరు మార్చుకోవటం, పేరులోని అక్షరాలను కొంచెం మార్చుకోవటం, కొంచెం అటూ ఇటూ చేయటం, ఆంగ్లంలో వ్రాసేప్పుడు అక్షర క్రమం(Spelling)లో మార్పుచేయటం గమనించవచ్చు. (అక్షర క్రమం మార్చటం ఆంగ్లలో మాత్రమే చేస్తారు. అంటే ఇది మన పద్ధతి కాదు అని అర్థం చేసుకోవచ్చు.)

“ఆయుర్వర్చోభి వృద్ధిశ్చ సిద్ధిర్వ్యవహృతే స్తదా
నామకరణ ఫలంత్వే తత్సముద్దిష్టమ్ మనీషిభిః”

శిశువుకి ఆనందం, ఆయుస్సు, తేజస్సు, కీర్తి కలగటం కోసం నామకరణ సంస్కారాన్ని చేయాలట!

      పేరుకి ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని గుర్తించిన శాస్త్రకారులు పేరుపెట్టటం అనే కార్యక్రమాన్ని నామకరణ సంస్కారంగా రూపొందించారు. నామకరణ విధి విధానానికి సంబంధించి గృహ్య సూత్రాలలో విపులంగా చర్చించబడింది. పారస్కర గృహ్య సూత్రం పురుషుల పేరులో రెండు లేక నాలుగు అక్షరాలుండాలని, స్త్రీల పేరులో బేసి సంఖ్య (మూడు, ఐదు- ప్రధానంగా మూడు) లో అక్షరాలుండాలని తెలుపుతుంది. పైగా మగ పిల్లల పేర్లలో ఘోష సంజ్ఞ ఉన్న అక్షరాలు ( ఊది పలికే ఠ, మొదలైనవి) ఉండాలని ఉన్నది. పేరు పెట్టటంలో కొన్ని నియమాలు పాటించాలి. ముఖ్యంగా పేరు వినగానే ఆ వ్యక్తి స్త్రీయో, పురుషుడో తెలియాలి. కొండలు, నదులు, అరణ్యాలు, ఋషులు, గోత్రాలు, చెట్లు, రాక్షసులు మొదలైన వాటిని సూచించే పేర్లు పెట్టకూడదని సూచించటం జరిగింది.

      నామకరణ కార్యక్రమాన్నే ‘బాలసారె’ అంటారు. వ్యవహారంలో అది బాలసారెగా మారింది. బాలకు అంటే శిశువుకి అందరు బహుమానాలు (సారె) ఇస్తారు ఆ రోజు. ఈ కార్యక్రమాన్ని సాధారణంగా శిశువు పుట్టిన పదకొండవ రోజున చేస్తారు. ఆ రోజున ఎలాగూ పురుటి స్నానం కనుక పుణ్యాహవచనం చేస్తారు. పురోహితుడు వస్తాడు. ఇంట్లో కొద్ది హడావుడి ఉంటుంది. అప్పుడు కుదరక పోతే బేసి సంఖ్య రోజున చేయవచ్చు. 21వ రోజు అయితే ముహూర్తం, తిథి వార నక్షత్రాలు చూడనక్కరలేదు. 16వ రోజు కూడా చేయవచ్చు. నెల లోపు వీలు కానప్పుడు మూడవ నెల చేసుకుంటారు. కాలామృత కారుడు బిడ్డ పుట్టిన 11వ రోజుతో జాతాశౌచం పూర్తి అవుతుంది కనుక ఆ రోజే నామకరణ సంస్కారం చేయాలని జ్యోతిషపరంగా తెలియచేశాడు. “జాతానంతర మేవ నామ కరణం ఏకాదశాహే స్ఫుటం”. శిశువుకి చెందినవిగా చాంద్ర మాన, వేదోక్త, విష్ణు, సూర్య, స్త్రీ దేవతా, ఋతు, మాస నామాలని కూడా ప్రకటించాలి. కాని సాధారణంగా సంవత్సర, మాస, నక్షత్ర , వ్యవహార నామాలని వ్రాయటమే అలవాటుగా వస్తోంది.

      తమకు తగిన సమయాన్ని నిర్ణయించుకున్న తరువాత ఆరోజు తల్లిదండ్రులు, శిశువు అభ్యంగన స్నానం చేయాలి. ఇల్లు శుభ్రం చేసి, మామిడాకుల తోరణాలు కట్టాలి. తూర్పు ముఖంగా పీటల మీద కూర్చుని, కలశ స్థాపన చేసి, పసుపుతో చేసిన గణపతిని, షష్ఠి దేవతను పూజించాలి. ఒక వేళ అంతకు ముందు జాతకర్మ (ఆవు నెయ్యి, తేనె, ఆవు పాలలో ముంచిన బంగారు కడ్డీని నాలుకపై రాయటం) చేసి ఉండక పోతే అప్పుడు చేయాలి. నాందీ కర్మ చేసిన తర్వాత పళ్ళెంలో బియ్యం పోసి, దానిలో బంగారు ఉంగరంతో దక్షిణం నుండి ఉత్తరం వైపుకి మూడు గీతలు గీసి, ముందుగా శ్రీకారం వ్రాసి, ఒక్కొక్క గడిలో సంవత్సర, మాస, నక్షత్ర, వ్యవహార నామాలు వ్రాయాలి. కొంత మంది నక్షత్ర నామాన్నే వ్యవహార నామంగా చేసుకుంటారు. “సభాసకల సత్పురుష మధ్యే నామ ప్రకటన సిద్ధ్యర్థం” అని చెప్పి వ్యవహార నామాన్ని మూడు మార్లు బిడ్డ చెవిలో చెప్పాలి. ఈ సమయంలోనే పెద్దలందరూ పిల్లవాడిని అక్షతలు వేసి ఆశీర్వదిస్తారు. శిశువుకి బహుమానాలు ఇచ్చే సమయం ఇదే. వసంతం (ఎర్ర నీళ్ళు) తో దిష్టి తీసి, కర్పూర హారతి ఇస్తారు. పురోహితుడు మొలతాడు కట్టిస్తాడు. ఒక వేళ నామ కరణం ఆలస్యంగా నయినా, 11వ రోజున పుణ్యాహ వచనం, మొలత్రాడు కట్టటం తప్పని సరిగా చేస్తారు. నామకరణ సమయంలో చదివే మంత్రాలు తండ్రికి బిడ్డకు ఉన్న సంబంధాన్ని స్థాపించేవిగా ఉంటాయి. “ఆత్మావై పుత్రనామాసి” , “అంగాదంగాత్సంభవసి” మొదలైనవి.

      పేరు పెట్టటం పూర్తి అయిన తరువాత స్త్రీలు బిడ్డను ఊయలలో వేస్తారు. ఈ కార్య క్రమం మాత్రం ప్రాంతాలని బట్టి మారుతూ ఉంటుంది. ఊయల క్రింది నుండి ఇద్దరు ముత్తైదువలు అటు నుండి ఇటు, ఇటు నుండి అటు అందుకోవటం, నూతిలో చేద వేయించటం, బిడ్డ చెవిలో ముమ్మారు పేరుని ఉచ్చరించటం వంటివి. పేరుకి ఉన్న శక్తిని అనుసరించి బిడ్డ పేరుగల వాడు, పేరెన్నిక గలవాడు, అవుతాడు.

    నిష్క్రమణ సంస్కారం...    

      బిడ్డను మొదటిసారిగా ఇంట్లోనుంచి బయటికి తీసుకురావడం. అప్పటివరకూ ఇంట్లోనే పెరిగిన బిడ్డ మొదటిసారిగా బయటి ప్రపంచంలో అడుగుపెడుతున్నప్పుడు ఆ బిడ్డను బలమైన ప్రకృతిశక్తులనుంచి, అతీత శక్తుల బారి నుంచి కాపాడడానికి చాలా జాగ్రత్తలు (అధిభౌతికమైనవి, ఆధ్యాత్మికమైనవి) తీసుకోవాలి. అందుకే ఈ సంస్కారం చాలా ముఖ్యమైనదిగా భావిస్తారు.

      నాలుగవ నెల శిశువు సూర్యునికి చూపించడం జరుగుతుంది. ఈ కార్యక్రమాన్ని ‘నిష్క్రమణ సంస్కారం’ అని పిలుస్త్రారు. శిశువు యొక్క నాలుగవ నెలలో సూర్యోదయ సమయాన ఈ కార్యాన్ని నిర్వహిస్తారు. గాలి బాగా ఆడే ఇంటి బయట ప్రదేశానికి శిశువును తీసుకెళ్ళి సూర్యుడికి శిశువు శరీరాన్నంతా భక్తి శ్రద్ధలతో చూపించడం జరుగుతుంది. చూడడానికి అర్థరహితంగా కనిపించినా ఇది ఓ మూఢనమ్మకం కాదు. శిశువు యొక్క శరీరం ఈ కార్యం వలన ఉదయించే సూర్యుని సూర్య కిరణాలలోని విటమిన్లను గ్రహిస్తుంది. అలా శిశువుకు క్షేమం కలుగుతుంది. అదే రోజు రాత్రి సమయంలో చంద్రుడికి కూడా శిశువు శరీరం చూపడం జరుగుతుంది.

      ఆ తరువాత రోజులలో కూడా కొంతకాల శిశువును సూర్యుడికి కొన్ని నిమిషాలు చూపించడం జరుగుతుంది. ఇలా చేయడం ద్వారా శిశువు ఆరోగ్యవంతంగా బుద్ధిశాలిగా ఉన్నతి పొందుతాడు. సూర్యుడు సత్యానికి (క్రమం తప్పకుండా ప్రతీ రోజు ఉదయిస్తాడు కాబట్టి) సామార్థ్యానికి (ప్రకాశవంతంగా ప్రకాశిస్తాడు కాబట్టి) ఉత్సాహానికి (సోమరితనం సూర్యునిలోలేదు కాబట్టి) మరియు తపస్సుకు (క్రమం తప్పని సత్ కర్మలను అందిస్తాడు కాబట్టి) ప్రతిరూపం కాబట్టి, ఇలా శిశువును సూర్యుడికి చూపడం వాళ్ళ సూర్యునిలోని సద్గుణాలన్నీ శిశువు పెరుగుతున్న కొద్ది వస్తాయని ఇలా చేయడం జరుగుతుంది.

    అన్నప్రాశనం...    

      మొదటిసారిగా ఘనాహారం తినిపించడం (సాధారణంగా ఆరో నెలలో) అన్నప్రాశన. పెరుగుతున్న బిడ్డ భౌతికావసరాలను తీర్చడానికి అవసరమైన అతి ముఖ్యమైన ప్రక్రియ. సుశ్రుతుడు కూడా ఆరవనెలలో బిడ్డ చేత తల్లిపాలు మానిపించి ఘనాహారం ఇవ్వాలని పేర్కొన్నాడు. ఇందుకవసరమైన ఆహారాన్ని కూడా వేదమంత్రోచ్చాటనల మధ్య పరిశుభ్రమైన పాత్రల్లో వండుతారు. ఒక్కో రకమైన గుణాన్ని పెంపొందించడానికి ఒక్కో రకమైన ఆహారాన్ని అందించడం జరుగుతుంది. ఈ సంస్కారం జరపడం వల్ల వయసుకు తగిన ఆహారం అందడమే గాక ఆహారం పట్ల పవిత్రభావన ఏర్పడుతుంది.

      మగపిల్లల విషయంలో 6వ మాసం అన్నప్రాసన చేయలి. 5వ మాసం మొదలు బేసి మాసముల యందు ఆడపిల్లల విషయములో అన్నప్రాసన చేయాలి. 6వ నెల 6వ రోజు అనేది కుసంస్కారము. అది దుష్టాచారము. అన్నప్రసనతోనే పిల్లల ఆరోగ్య విషయాలు ఉంటాయి. అందు కోసం మంచి ముహూర్తానికే అన్నప్రసన చేయాలి. అశ్వని, రోహిణి, మృగశిర, పునర్వసు, పుష్యమి, ఉత్తర, హస్త, చిత్త, స్వాతి, అనూరాధ, ఉత్తరాషాడం, శ్రవణం, ధనిష్ఠ, శతభిషం, ఉత్త్రాభాద్ర, రేవతి నక్షత్రములయందు చేయవలెను. ఆది, శని, మంగళవారములు నిషేధం. జన్మలగ్నం, అష్టమ లగ్నం కాకుండగను, దశమస్థానం శుద్ధి ఉన్న లగ్నమున అన్నప్రాసన చేయవలెను.

    చూడాకరణ (పుట్టు వెంట్రుకలు తీయించడం)...    

      దేవునికి తలనీలాలు ఇవ్వడం సంప్రదాయంగా వస్తున్న ఆచారం. పుట్టు వెంట్రుకలు తీయటం అని వ్యవహారంలో చెప్పబడే ఒక సంస్కారం ఇది. దీనిని కేశఖండనం, ముండనం, క్షౌర కర్మ అని కూడా అంటారు. తల్లి కడుపులోనుండి బయటకు వచ్చిన శిశువుకి మొదటి మారు వెంట్రుకలు తీయించే కార్యక్రమం. ఏ పనినైనా మొదటి మారు చేసేప్పుడు ఆ పనికొక గౌరవాన్ని ఆపాదించటానికి, దాని వల్ల ఆ జీవికి మేలు కలిగించటానికి ఒక సంస్కారంగా మలచారు మన పెద్దలు. సాధారణంగా ఈ కార్యక్రమాన్ని మొదటి సంవత్సరం నిండ కుండా గాని, మూడవ సంవత్సరంలో గాని నిర్వహిస్తు ఉంటారు. అదీ కుదరనప్పుడు ఐదవ సంవత్సరంలో చేస్తారు. కుదరక పోవటానికి తల్లి మళ్ళీ గర్భిణిగా ఉండటం ప్రధాన కారణ మవుతుంది. ఎందుకంటే ఈ కార్యక్రమాన్ని తల్లి ఒడిలో కూర్చోబెట్టి చేస్ “బలాయుర్వర్చోభి వృద్ధిశ్చ చూడకర్మ ఫలం స్మృతమ్” ఈ చూడా కర్మ చేయటం వల్ల దేహానికి బలం, ఆయుస్సు, తేజస్సు, కలుగుతాయని స్మృతులు చెపుతున్నాయి.

      “కేశ ఖండనం సంతోషాన్ని, సౌభాగ్యాన్ని, కలిగించి ఉత్సాహాన్ని వృద్ధి చేస్తుంది” అని చరక సంహిత చెపుతుంది. గోళ్ళు, జుత్తు మృత కణ జాలంకదా! (పైగా జుత్తుకి మనిషి చేసిన పాపాలు సంక్రమిస్తాయట. కనుక ఎన్నో సందర్భాలలో, వైదిక క్రియ కలాపాలలో శిరోముండనం చేయించటం కనపడుతుంది. వెంట్రుక శరీరం మీద కాక మరెక్కడ కనపడినా దోషంగా భావించ బడుతుంది) కేశ ఖండనానికి కూడా ఎన్నో నియమాలు ఉన్నాయి. గర్భంలో వున్న శిశువు తన తల ద్వారా భూమిపైకి వస్తాడు. శిశువుకున్న తల వెంట్రుకల్లో పూర్వజన్మకు సంబంధించిన అనేక పాపాలు వుంటాయి. అందుకనే చిన్న వయసులోనే కేశఖండన కార్యక్రమం నిర్వహిస్తారు. పాపాలను కలిగివున్నందునే శిరోజాలను ‘శిరోగతాని పాపాని’ అంటారు. అందులోనూ శిశువు శరీరానికి మొదటి మారు కత్తి వంటి వాడి ఆయుధాన్ని తాకిస్తారు, కనుక మామూలుగానే జాగ్రత్త వహించ వలసిన అవసరం ఉంది. దానిని ఒక పవిత్ర కార్యకలాప మంటే, సంప్రదాయ మంటే ఎంతో భయ భక్తులతో వ్యవహరిస్తారు.

      ప్రస్తుత నాగరక సమాజంలో కేశ ఖండనం, ముఖ్యంగా మగ పిల్లలకు తప్పని సరి. చిన్నతనంలో జుట్టు పెరగటం వల్ల పిల్లలు చికాకుగా ఉంటారు. చికాకు తగ్గించటానికి, ఆరోగ్య దృష్టితోను జుట్టుని చిన్నదిగా ఉంచటం మంచిదనే ఉద్దేశంతో ప్రాచీనులు కేశఖండనాన్ని చూడాకర్మమనే సంస్కారంగా మలచారు. పిల్లలకు కొంత వయసు వచ్చే వరకు తల లోపలి సంధులు కూర్చ బడవు. అందుకే చిన్న పిల్లల తల పై భాగం మెత్తగా లోతుగా ఉంటుంది. ఆ మెత్తని భాగాన్ని మాడు అంటారు. కొన్ని నెలల నుండి రెండు మూడు సంవత్సరాలకు అది గట్టి పడుతుంది. దానిని మాడు పూడటం అంటారు. తల్లి కడుపులో ఉన్నప్పుడు ఏర్పడిన జుట్టు మెత్తని ఆ మాడు భాగాన్ని భద్రంగా కప్పి ఉంచి కాపాడుతుంది. కొంత మంది పిల్లలకు త్వరగా కొద్ది నెలలకే గట్టి పడినా సాధారణంగా ఎక్కువ మందికి ఒకటిన్నర రెండు సంవత్సరాలకి మాడు గట్టి పడుతుంది. అప్పటితో పుట్టినప్పుడున్న జుట్టు అవసరం తీరిపోతుంది. దానిని తీసివేయాలి. తరువాత తాజాగా కొత్త జుట్టు వస్తుంది. పుట్టుకతో వచ్చిన జుట్టు తల్లి గర్భంలో ఉండగా అక్కడి మలిన జలాలలో నాని ఉంటాయి. వాటిని తొలగించటం వల్ల మలినమైన జుట్టు పోయి కొత్తగా పొడవైన బలమైన జుట్టు వస్తుంది.

      గృహ్య సూత్రాలలో చెప్పబడిన చూడాకర్మ మంత్రాలు వైదిక సాహిత్యంలోనివి అవటం వల్ల ఇది చాలా ప్రాచీనమైనదిగా చెప్పవచ్చు. తూర్పు ముఖంగా బిడ్డని తల్లి ఒడిలో కూర్చుండ బెట్టి, ఆచమనం, సంకల్పం, ఈశ్వర స్తుతి అగ్ని ప్రజ్వలనం, ఆహుతి సమర్పణం చేయాలి. చల్లటి నీటితో, ఆ పై వేడి నీటితో కేశాలని తడిపి, వెన్నతో కానీ, పెరుగుతో కానీ తుడవాలి. ముందుగా కత్తిని స్తుతించి తలమీద మూడు దర్భలను పెట్టి, కత్తిరించి పార వేయాలి. “ఓం శివో నామాసి స్వధితిస్తే పితా నమస్తే అస్తు మామా హిగ్ మ్ సీః” (పటిష్ఠమైన లోహంతో తయారు చేయ బడిన ఖడ్గమా! నీకు నమస్కారం. మాకెట్టి హాని కలుగ చేయకుందువు గాక!) అని ప్రార్థించటం, క్షురకుని సూర్యుని అవతారంగా భావించి సన్మానించటం ప్రతి పని ముట్టుని, ప్రతి వృత్తిని గౌరవించే సంప్రదాయానికి అద్దం పడుతుంది. ఎందుకంటే మనిషి జీవితం సుఖంగా సాగటానికి అన్ని వృత్తుల వారి సహకారం అవసరం. కనుక అన్నింటికి సమ ప్రాధాన్యం ఇవ్వబడింది. దర్భలను కత్తిరించి చేతికి కొంచెం అలవాటు అయిన తరువాత ఎడమ చెవి వెనుక నుండి మొదలు పెట్టి ప్రదక్షిణంగా జుట్టుని తీయాలి.శిశువుకి స్నానం చేయించి కొత్త బట్టలు ధరింప చేసి, తల్లి ఒడిలో కూర్చో బెట్టి, క్షురకునికి ధాన్యం ఇవ్వాలి. అందరకు నమస్కరింప చేసి , పురోహితునికి దక్షిణ తాంబూలాదుల నిచ్చి ఆశీర్వదాన్ని ఇప్పించాలి. బిడ్డకి హారతి ఇవ్వాలి.

      మొదటి కత్తెర మేన మామ వేయటం కొంత మంది తెలుగు వారి ఇంటి ఆచారం. ఇటువంటి భేదాలెన్నో ప్రాంతాలని బట్టి, వంశాచారాలని బట్టి కనపడుతుంటాయి. కొంత మంది ఇళ్ళలో ఆడ పిల్లలకి కూడా పుట్టు వెంట్రుకలు తీయించే ఆచారం ఉంది. మగ పిల్లలకి మాత్రం తప్పని సరి. ఈ రోజుల్లో ఎందుకైనా మంచిదని ఏదో దేవాలయంలో జుట్టు తీయించి మొక్కు తీర్చుకుంటున్నారు. అలా చేస్తే ఏ పద్ధతిని పాటించ నవసరం లేదు కదా!

    కర్ణబేధ (చెవులు కుట్టించడం)...    

      ఐదేళ్ళలోపు చేయవలసిన సంస్కారం. కర్ణాభరణాలు ధరించడం మొదట్లో అందం కోసమే మొదలైనా తర్వాత ఆరోగ్యదృష్ట్యా దానికున్న ప్రాధాన్యతను బట్టి దానిని సంస్కారాల్లో చేర్చి ఉండవచ్చు. చెవులు కుట్టడానికి వాడే సూది. క్షత్రియులకు బంగారంతో, బ్రాహ్మణ, వైశ్యులకు వెండితో, దేవలుడనే స్మృతికర్త "చెవి రంధ్రాల గుండా సూర్యకిరణాలు ప్రసరించని బ్రాహ్మణుడిని చూడడం వల్ల అప్పటివరకు చేసుకున్న పుణ్యమంతా పోతుంది." అని పేర్కొన్నాడు.

      ఆడ పిల్లలకు చెవులూ, ముక్కూ కుట్టించి చక్కని ఆభరణాలు ధరింపచేసి లక్ష్మీ దేవిలా తలచుకుని మురిసిపోయే ఆ కార్యక్రమంలో మరో ఆరోగ్య రహస్యం కూడా వుంది. చెవులు కుట్టించుకుంటే కంటి చూపు శక్తి పెరుగుతుంది. ఆక్యుపంక్చర్‌ వైద్య విధానం చెవి కుట్టించుకుంటే శరీరం మొత్తానికి మంచిదని చెబుతోంది.

    అక్షరాభ్యాసం...    

      అక్షరాభ్యాసం నాల్గవ సంవత్సరం చేయరాదు. మూడు, అయిదు సంవత్సరాలలో మాత్రమే చేయాలి అనే బలమైన ప్రచారం సంఘంలో వున్నది. మూడు, ఐదు సంవత్సరాలలో చేయుటకు ఆక్షేపణ లేదు కానీ నాలుగులో చేయరాదు అనుట అపహాస్యమైన విషయం. నాల్గవ సంవత్సరం అక్షరాభ్యాసం చేయుటకు శాస్త్రంలో నిషేధ వాక్యములు ఎక్కడా లేవు. అలాగే అనధ్యయనములు అనబడే పాడ్యమి, అష్టమి, చతుర్దశీ, పౌర్ణిమ, అమావాస్య రోజులలో అక్షరాభ్యాసం చేయరాదు. ఇది బాగా తెలుసుకోండి. అలాగే దసరాలలో మూలా నక్షత్రం రోజు అక్షరాభ్యాసం చేయరాదు. మీకు ధర్మశాస్త్రం మరియు పురాణాలలో ఈ విషయం రాసి ఉన్నది. నేడు సంఘంలో ఆచారం అయినది మూలానక్షత్రం రోజు పుస్తక రూపంలో సరస్వతీ ఆవాహన చేసి నాటి నుండి విజయదశమి రోజు వరకు వ్రాయుట, చదువుట, పాఠం చెప్పుట నిషేధం అని శాస్త్రం. విజయ దశమినాడు అక్షరాభ్యాసం చేయవచ్చు. దీని గురించి నన్ను అడగవద్దు. శాస్త్ర వాక్యం ఇక్కడ రాస్తున్నా. మీరు నేడు సంఘంలో జరిగే ఆచారం ఎంత వరకు సబబు అనేది తెలుసుకోండి. భవిష్యోత్తర పురాణంలో సరస్వతీ పూజ విషయమై ‘భవేన్మూలాద్య పాదోవై క్షణాదాయాం కురూత్తమ తదా సరస్వతీ పూజా ప్రభాతే స్యాత్ పరేహని.. నాధ్యాపయేన్నచ లిఖేన్నాధీ రుూత కదాచన పుస్తకే స్థాపితే దేవ విద్యాకామో ద్విజోత్తమః’ అని వున్నది. ధర్మశాస్త్ర గ్రంథాలు కూడా సమర్థించాయి. విజయ దశమి విశేషమే. అలాగే మరొక కొత్త ఆచారం ‘బాసరలో చేసినా’,‘శ్రీపంచమి రోజు చేసినా’ ముహూర్తంతో అవసరం లేదు అని. మరి 30 సంవత్సరాల క్రితం ఈ వాక్యాలు ఉన్నాయా? వయస్సులో పెద్దలు ఆలోచించి చెప్పండి. ఈ బాసర, శ్రీపంచమీ గతంలో వినపడ్డాయా? లేదు. ముహూర్తం అక్కర్లేకపోతే మహర్షులు ఇంత శాస్త్రం ఎందుకు చెప్పారు? వారు రాసిన శాస్త్రంలో ఈ బాసర్‌ శ్రీపంచమి గురించి ఎందుకు రాయలేదు. ఆలోచించండి. తారాబలం, గ్రహబలం లేని రోజులలో ముహూర్తం చేయవద్దు. మూఢమి అనధ్యయనం, ఆషాఢం, భాద్రపదం, పుష్య మాసములలో చేయవద్దు. విదియ, తదియ, పంచమి, సప్తమి, దశమి, ఏకాదశి, త్రయోదశి తిధులు విశేషం. మంగళవారం నిషేధం. ఆది శనివారాలలో మాధ్యమం. అలాగే ‘ప్రదగ్గతే భాస్వతి పంచమేబే ప్రాప్తేక్షర స్వీకరణం శిశూనాం’ అన్నారు కావున ఉత్తరాయణం విశేషం. అయిదవ సంవత్సరం అక్షరాభ్యాసమునకు విశేషం. హస్త, పునర్వసు, స్వాతీ, అనూరాధ, ఆర్ద్ర, రేవతీ, అశ్వినీ, చిత్త, శ్రవణ నక్షత్రములు విశేషం. లగ్నాత్ అష్టమ స్థానము నందు వున్న శుభ పాపగ్రహం ఏదైనా చెడు ఫలితాలే ఇస్తుంది. అందువలన అష్టమ శుద్ధి కావాలి. కేవలం పూర్వాహ్ణంలోనే 12.00 వరకే కార్యక్రమం విశేషం. 3,6,10,11 స్థానములు లగ్నాత్ పాప గ్రహములతో కూడిన యెడల విశేషం. 1,2,4,5, 7,9,12,10 లలో 11లోను శుభ గ్రహములు వుండాలి. చంద్రుడు, గురువు మనసు విద్యలకు కారకులు కావున వారు బలంగా వున్న ముహూర్తం విశేషంగా చూడాలి. ‘ఉత్తరాయణే సూర్యే కుంభ మాసం వివర్జయేత్’ ఉత్తరాయణంలో కుంభ మాసం విసర్జించాలి. ఇంత శాస్త్రంతో పని లేకుండా శ్రీపంచమి, దసరాలలో మూలా నక్షత్రం విశేషం అంటే ఎలాగ. ముహూర్త దర్పణం, ముహూర్త సుధ చదవండి. అక్షరాభ్యాసానికి పనికివచ్చే నక్షత్రాల లిస్టులో ‘మూల’ లేదు. పంచాంగాలలో అక్షరాభ్యాస నక్షత్ర లిస్ట్ చదవండి. మూలా నక్షత్రం లేదు.

    ఉపనయనం...    

      అక్షరాభ్యాసం లాంఛనంగా అక్షరాలు దిద్దించడమైతే వాస్తవంగా పిల్లలను విద్యార్జన కోసం గురువు దగ్గరకు పంపే ముందు జరిపే సంస్కారం ఉపనయనం. సాంస్కృతికంగా ఇది అతి ముఖ్యమైన సంస్కారం. అక్షరాభ్యాసంతో ప్రాథమిక విద్య మొదలైతే ఉన్నతవిద్య ఉపనయనంతోనే మొదలవుతుందనుకోవచ్చు. ఉపనయనం జరగడాన్ని సాంస్కృతికంగా, ఆధ్యాత్మికంగా రెండవ పుట్టుకగా భావిస్తారు. భౌతిక జననం రోత కలిగించేది. ఉదాత్తమైనది కాదు. క్రమశిక్షణ, విద్యార్జనల ద్వారా పొందే రెందవజన్మ పవిత్రమైనది, ఉదాత్తమైనది.

      ఐతే ఉపనయన ఉద్దేశాలు, అర్థాలు కాలంతోబాటే మారుతూ వచ్చాయి. అథర్వణ వేదంలో ఉపనయనాన్ని గురువు విద్యార్థి యొక్క బాధ్యతలు తీసుకోవడం అనే అర్థంలో వాడితే తర్వాతికాలంలో గురువు పవిత్ర మంత్రోపదేశం చేయడమే ఉపనయనంగా భావించడం జరిగింది. హిందూ మతంలో అతిపవిత్రము, శక్తివంతమైన మంత్రంగా భావించబడే గాయత్రి మంత్రాన్ని ఉపనయనమప్పుడు ఉపదేశిస్తారు. అంతేగాక ఉపనయనం ఉన్నతవిద్యకు ఆరంభంగా గాక మతపరమైన తంతు ద్వారా పొందే రెండవ పుట్టుకగానే గుర్తింపు పొందింది.

తగిన వయస్సు:- బ్రాహ్మణుడికి ఎనిమిది సంవత్సరాలు; క్షత్రియుడికి పదకొండు సంవత్సరాలు; వైశ్యుడికి పన్నెండు సంవత్సరాలు.

గరిష్ఠ వయోపరిమితి:- బ్రాహ్మణుడికి పదహారు సంవత్సరాలు; క్షత్రియుడికి ఇరవైరెండు సంవత్సరాలు; వైశ్యుడికి ఇరవైనాలుగు సంవత్సరాలు.

      కాలం గడిచే కొద్దీ యజ్ఞోపవీతం ధరించడమే ఈ సంస్కారంలో అతిప్రధానభాగంగా మారింది. ఉపనయనం చేయించుకునేవారు సూర్యునివైపు చూస్తూ ఉండగా వారికి దీర్ఘాయుష్షు, పవిత్రత, బలం, తేజస్సు కలగాలని కోరుతూ గురువు ఈ సంస్కారాన్ని నిర్వహిస్తారు. ద్విజులు ఎల్లవేళలా ధరించే యజ్ఞోపవీతం వారికి తమ సామాజికఆధ్యాత్మిక బాధ్యతలను సదా గుర్తుచేస్తూ వారి జీవితం నిరంతరం యజ్ఞజ్వాలలంత పవిత్రంగా సాగడానికి తోడ్పడుతుంది. ఒక యోగి వలె క్రమశిక్షణతో జీవితం గడపడానికి విద్యార్థికి అజినం (జింక చర్మం), దండం కూడా ఉపనయనమప్పుడు ఇస్తారు.

    వేదారంభం...    

      సమవర్తన సంస్కారాన్ని చక్కగా ముగించేందుకే వేదారంభం. అతిపురాతన ధర్మశాస్త్రాల్లో వేదారంభం గానీ, దీని తర్వాతిదైన కేశాంతం గానీ కనిపించవు. మొదట్లో ఉపనయనంతోనే వేదవిద్యారంభం చేసేవారు. కానీ తర్వాతికాలంలో వేదవిద్యతో బాటే ఇతర సామాజిక, వైజ్ఞానిక శాస్త్రాలు అభివృద్ధి చెందాక వేదవిద్యారంభానికి విడిగా మరో సంస్కారం అవసరమైంది. ప్రతి విద్యార్థి తన వంశం వారు నైపుణ్యం సాధించిన వేదాలను అధ్యయనం చేయవలసి ఉంటుంది. అందుకే ఈ సంస్కారం ఒక్కో వర్గానికి చెందిన విద్యార్థులకు ఒక్కో రకంగా ఉంటుంది. రెండు వేదాలను అధ్యయనం చేసినవారు ద్వివేది, మూడు వేదాలను అధ్యయనం చేసినవారు త్రివేది, నాలుగు వేదాలను అధ్యయనం చేసినవారు చతుర్వేది.

    కేశాంత...    

      పదహారేళ్ళ వయసొచ్చాక మొట్టమొదటిసారి గడ్డం గీసుకోవడానికి (గీయించుకోవడానికి) సంబంధించినది ఈ సంస్కారం. యౌవనారంభదశలోని చాపల్యాలకు లొంగకుండా మరింత జాగరూకులై మెలగవలసిన అవసరాన్ని, బ్రహ్మచర్యం యొక్క ప్రాధాన్యతను ఈ సంస్కారం గుర్తుచేస్తుంది. ఈ సంస్కారానికి సంబంధించిన తంతు దాదాపు చూడాకరణను పోలి ఉంటుంది. ఈ సంస్కారం జరిపేటప్పుడు చివర్లో విద్యార్థి తన గురువుకు ఒక ఆవును దానంగా ఇస్తాడు. అందుకే కేశాంతాన్ని గోదానమని కూడా అంటారు.

    సమావర్తన...    

      చదువు ముగించుకుని విద్యార్థి గురుకులాన్ని వదిలి వచ్చేటప్పుడు ఈ సంస్కారాన్ని నిర్వహిస్తారు. దీన్నే స్నాతకమని కూడా అంటారు. విద్యార్థి తాను అప్పటివరకు పాటించిన బ్రహ్మచర్యాశ్రమం యొక్క గొప్పదనాన్ని గుర్తిస్తూ, యజ్ఞయాగాదులను ముగించేటప్పుడు చేసే అవభృతస్నానం చేస్తాడు. క్రమశిక్షణతో మెలగి విద్యార్జనలో ఉత్తీర్ణుడైన విద్యార్థిని విద్యాసాగరాన్ని ఈదిన స్నాతకుడు లేక నిష్ణాతుడుగా గుర్తించడం జరుగుతుంది. ఇప్పుడు కూడా విశ్వవిద్యాలయాలు ఉత్తీర్ణులైన విద్యార్థులకు పట్టా ప్రదానం చేయడాన్ని స్నాతకోత్సవమనే అంటారు.

      సమావర్తనతో చదువు పూర్తి చేసుకుని ఇంటికి తిరిగిరావడం విద్యార్థి జీవితంలో అతి కీలకమైన ఘట్టం. స్నాతకుడు పెళ్ళి చేసుకుని గృహస్థ జీవితం గడపడానికైనా, తాను గడించిన వైదిక విజ్ఞానంతో భౌతిక మానసిక బంధాలకు దూరంగా జీవితం గడపడానికైనా సిద్ధంగా ఉంటాడు. మొదటిమార్గం పాటించేవాళ్ళను ఉపకుర్వనులని, రెండవ వర్గం వారిని నైష్ఠికులని అంటారు. ఏ మార్గం పాటించడానికైనా గురువు అనుమతి తప్పనిసరి. అప్పటివరకు విద్యార్థి దశలో గురువుతోనే ఉన్నా ఆయనకు రుసుమేమీ చెల్లించకుండానే ఆయన్ని సేవించుకుంటూ విద్యను పొందిన విద్యార్థి ఇంటికి తిరిగొచ్చేటప్పుడు మాత్రం తన స్థోమతుకు తగినట్లు గురుదక్షిణ సమర్పించుకుంటాడు. గురుదక్షిణగా ఏమీ ఇవ్వలేకపోయినా గురువు అనుమతి మాత్రం తప్పనిసరిగా తీసుకోవాలి.

    వానప్రస్తం...    

      బాధ్యతలను వారసులకు అప్పగించి వచ్చే జన్మకై వానప్రస్తాశ్రమంలోకి అడుగు పెట్టేటప్పుడు జరిపే శుబారంభ కర్మ.

    సన్యాసం...    

      ఐహిక బంధాల నుంచి విముక్తి పొందటం కోసం సన్యాసం స్వీకరణ సందర్భంలో చేసే సంస్కారం.

    అంత్యేష్టి...    

      హిందువుల జీవితంలోని చివరి సంస్కారం అంత్యేష్టి. ఒక హిందువు తన జీవితాన్ని వివిధ దశల్లో వివిధ సంస్కారాల ద్వారా పవిత్రం చేసుకున్న తర్వాత మరణానంతరం అతడి వారసులు అతడి ఆత్మకు శాంతి, సద్గతులు కలగాలని కోరుతూ చేసేవి అంతిమ సంస్కారాలు లేక అంత్యేష్టి.

మరణానికి ముందు:- మరణమాసన్నమైన వ్యక్తి తన కుటుంబసభ్యులను, బంధువులను, ఆత్మీయులను పిలిపించుకుని కన్నుమూసే ముందు అందరినీ ఒకసారి చివరిసారిగా చూసుకుని, వారికి, ప్రపంచానికి వీడ్కోలు పలుకుతారు. వారు తృప్తిగా కన్నుమూయడానికి, మరణానంతరం వారు సంతోషంగా ఉండడానికి వీలుగా వారిపేరుమీద, వీలైతే వారి చేతుల మీదుగానే దాన ధర్మాలు జరుగుతాయి.

అంతిమయాత్రకు ముందు:- వారు జీవితపర్యంతం రగిలించిన పవిత్రాగ్నిలోకి ఆహుతులు సమర్పిస్తారు. దగ్గరివారు చనిపోతున్నవారి నోట్లో తులసితీర్థం, గంగాజలం వదులుతారు.

పాడె:- శవాన్ని అంత్యక్రియలు జరిగేచోటికి తీసుకువెళ్ళడానికి ఏడుకట్లతో ప్రత్యేకంగా తయారుచేసిన పొడవాటి నిర్మాణం. శవాన్ని దానిమీదికి చేరుస్తారు.

అంతిమయాత్ర:- మరణించినవారి బంధువులు, మిత్రులు, ఆత్మీయులందరూ అంతిమయాత్రలో పాల్గొంటారు. అందరూ కలసి శ్మశానస్థలిని చేరుకుంటారు.

అనుస్తరణి:- జీవితసాగరాన్ని దాటి అవతలికి వెళ్ళేటప్పుడు సహాయకారిగా ఉంటుందనే నమ్మకంతో హిందువులు పవిత్రంగా భావించే గోవును మరణించినవ్యక్తి తరపున దానంగా ఇస్తారు.

దింపుడుకళ్ళెం:- భగవదనుగ్రం వల్లో, చనిపోయినవారి ఆయుస్సు ఇంకా తీరలేదని యమధర్మరాజు వెనక్కి పంపెయ్యడం వల్లో చనిపోయినవారు తిరిగి బ్రతుకుతారనే నమ్మకంతో, బ్రతకాలనే ఆశతో అంతా సిద్ధమయ్యాక కూడా అంత్యక్రియలను కొన్ని నిమిషాలసేపు ఆలస్యం చేయడానికి పాడెను శ్మశానానికి తీసుకువెళ్ళే దారి మధ్యలో దించి శవం చెవిలో మూడసార్లు పేరుపెట్టి పిలుస్తారు. ఒక్కోసారి మరణించారని పొరబాటుగా భావించినవారు తర్వాత తిరిగి లేవడం వల్ల ఈ ఆచారం పుట్టి ఉంటుంది.

దహనం:- శరీరాన్ని దహనం చెయ్యడానికి చితిపై ఉంచేముందు శరీరానికి జలంతో అభిషేకం చేయించడంతోబాటు అంత్యక్రియల్లో భాగంగా వేసే కర్మ కొంత ఉంటుంది. అది పూర్తయాక శరీరాన్ని చితిపై ఉంచి వేదమంత్రాల మధ్య నిప్పంటిస్తారు.

ఉదకకర్మ:- చితిపై మంటల మధ్య శరీరం కాలిపోగా ఆ వేడిని తగ్గించి మరణానంతర జీవుడిని చల్లబరచడానికి ఉదకం (నీళ్ళు) సమర్పిస్తారు.

ఓదార్పుఆత్మీయుడిని పోగొట్టుకుని దు:ఖంలో ఉన్నవారికి పెద్దలు జీవితమింతేనని తెలుపుతూ మతగ్రంథాల్లో నుంచి గాథలను, జీవితసత్యాలను బోధపరిచి దు:ఖభారాన్ని తగ్గిస్తారు.

అశౌచం:- చావు సంభవించిన ఇంటిలో నివాసముండడం మంచిది కాదనే నమ్మకంతో సంవత్సరకాలం ఆ ఇంటిని ఖాళీగా ఉంచుతారు. దీన్ని సూతకమని అంటారు (సూతకం రెండురకాలు: జాతాశౌచం, మృతాశౌచం).

అస్థిసంచయనం:- శరీరం కాలి బూడదైనా ఎముకలు పూర్తిగా కాలిపోవు. ఆ బూడిదలో మిగిలిపోయిన ఎముకలను ఏరి తీసుకోవడం అస్థిసంచయనం.

    పుట్టిన రోజు ప్రత్యేకత ఏమిటి...    

      పుట్టిన రోజుని ఒక వేడుకగా జరుపుకోవటం అన్ని దేశాల సంస్కృతులలోను అంతర్భాగం. అవతార పురుషులు, అధ్యాత్మిక గురువులు, జాతిని నడిపించిన నాయకులు, ఏవైనా ఘనకార్యాలు చేసినవారు కల కాలం గుర్తుంచుకోవలసిన వారు కనుక వారి జన్మదినాన్ని జయంతి పేరుతో వైభవంగా జరుపుకుంటాం. ప్రతి వ్యక్తి తనని తాను విశిష్టుడుగానే పరిగణించుకుంటాడు. తన పుట్టుక ఒక ఘన కార్యంగా భావించుకుంటాడు. కనుక ఆ రోజుని పండుగ గా జరుపుకోవాలనుకుంటాడు. ఐతే, ఆ వేడుకని ఎలా జరుపుకోవాలో మాత్రం సరిగా తెలియదు. తలంటి పోసుకోవటం, కొత్త బట్టలు కట్టుకోవటం, అర్ధరాత్రి కొవ్వొత్తులు ఆర్పి కేకులు కోయటం, అందరి మొహానా దానిని రుద్దటం, స్నేహితులతో కలిసి సరదాగా సినిమాలు, షికార్లు తిరగటం ..... ఇంతే ! అనే అభిప్రాయం అందరి మనస్సుల్లో బాగా నాటుకు పోయింది. అంతేనా? ఇవి ఎప్పుడైనా, ఏ పండగకైనా చేసేవే కదా? పుట్టిన రోజు ప్రత్యేకత ఏమిటి?

      రాబోయే సంవత్సరం అంతా ఎటువంటి పీడ లేక సుఖ శాంతులతో, శుభావహంగా ఉండాలని కోరుతూ చేసే క్రియా కలాపమే పుట్టిన రోజు వేడుక. దీనికి మన పెద్దలు ఒక పద్ధతిని సూచించారు. ఉదయం (ఒకప్పుడు అందరు సూర్యోదయానికి ముందుగానే నిద్ర లేచే వారు. కనుకనే వారికి కంటి చూపు బాగుండేది.) నిద్రలేవగానే ఇంట్లో పెద్దలు తలకి నూనె పెట్టి, మంగళ హారతి ఇచ్చిన తరువాత అభ్యంగన స్నానం చేయాలి. క్రొత్త బట్టలుధరించి, ఇంట్లో దేవుడికి నమస్కారం చేయాలి. పెద్దలకు నమస్కరించి వారి ఆశీస్సులను తీసుకోవాలి. వీలైతే దేవాలయానికి వెళ్ళటం ఉత్తమం. భోజనంలో పరమాన్నం తప్పక చేస్తారు సంప్రదాయం తెలిసిన పెద్దలు. పాలు (వీలైతే ఆవు పాలు), బెల్లంతో వండిన అన్నం శుభప్రదం. దేవతా ప్రీతికరం. ఆయుర్వృద్ధి కరం. అందుకనే అన్ని శుభ కార్యాలలో పరమాన్నం చేస్తారు.

పూర్వపు రోజుల్లో పిల్లల పుట్టిన రోజంటే పేరంటం చేసేవారు. ముత్తైదువ లందరు కలిసి పాటలు పాడుతూ మంగళ హారతులిచ్చేవారు. అక్షతలు వేసి ఆశీర్వదించే వారు. వారందరికీ పసుపు కుంకుమలు, తాంబూలాలతో పాటు తమ శక్తి కొద్ది కానుకలు కూడా ఇచ్చేవారు. ఇపుడు పేరంటాల స్థానంలో పార్టీలు వచ్చాయి. మంగళ హారతి స్థానాన్ని అమంగళ కరమైన దీపాలార్పటం (కొవ్వొత్తుల నార్పటం) ఆక్రమించింది. దీపం వెలిగించటం శుభం. దీపం ఆర్పటం అశుభం. శుభ కార్యాన్ని దీపం వెలిగించి ప్రారంభించటం భారతీయ సంప్రదాయం. పుట్టిన రోజు పండుగ, అంటే శుభ కార్యమే కదా. దేవతా ప్రీతికరంగా, దైవానుగ్రహం కోరి చేసే పనిలో కోడి గ్రుడ్డుతో చేసిన కేకు ప్రాధాన్యం వహిస్తోంది . ఈ రెండు పద్ధతుల్లో ఉన్న తేడా స్పష్టంగా తెలుస్తూనే ఉంది కదా!

      మరి, పుట్టిన రోజుని ఈ రోజులకు తగినట్టుగా చేసుకునే విధానం ఏదైనా ఉందా? అంటే, ఉన్నదనే చెప్పాలి. మనం చాంద్ర మానాన్ని అనుసరించే వారం కనుక తిథుల ననుసరించి పుట్టిన రోజు జరుపుకోవటం సరైన పద్ధతి. ఇంట్లో అమ్మ కానీ, ఇంకా పెద్దవారు కాని, ముఖాన బొట్టు పెట్టి, నువ్వుల నూనెతో తల అంటి, హరతిచ్చాక అభ్యంగన స్నానం చెయ్యాలి. కొత్త బట్టలు ధరించి గుడికి వెళ్ళి దైవ దర్శనం చేసుకోవాలి. అంత కన్నా ముందు ఇంట్లో దేవుడికి, పెద్దలకు నమస్కారం చేయాలి. పేరంటం అన్నది పాత పద్ధతి అయి పోయింది . కనుక పార్టీ అనుకునే విధంగా బంధు మిత్రులని ఆహ్వానించి ఇష్ట దైవం ముందు ఎన్నో పుట్టిన రోజు అన్నీ దీపాలు “ఉద్దీప్యస్వ .................నిరృతిమ్ మమ” అనే మంత్ర చదువుతూ వెలిగించి, వేడుక ప్రారంభించాలి. పాలు తేనె కలిపిన మిశ్రమాన్ని పాత్రలో పోసి, ఉద్ధరిణ (చెమ్చా)తో గుండ్రంగ కలుపుతూ “ త్రయంబకం యజామహే సుగంధిం పుష్టి వర్ధనం ...... “ అనే మృత్యుంజయ మంత్రాన్ని ముమ్మారు పలకాలి.

      దానిని స్వీకరించాలి. మెత్తని మధుర పదార్థాన్ని ( హల్వా, కలాఖండ్ వంటివి) పళ్ళెంలో నింపి, దానిపై వజ్రపు గుర్తుని (ముందుగా మిఠాయిని సగం చేస్తూ మధ్యలో నిలువు గీత, దానిని ఖండిస్తూ అడ్డ గీత, ఈ గీతల నాలుగు కొనలని కలుపుతూ నాలుగు గీతలు, వీటి నన్నింటిని చుట్టి పరిధిలాగా ఒక వృత్తము) నెమ్మదిగా, మృదువుగా లిఖించాలి. ఆ సమయంలో వచ్చిన వారందరు మృత్యుంజయ మంత్రాన్ని చదువుతూ ఉండాలి. అప్పుడు మంగళ హారతి నిచ్చి పెద్దలు అక్షతలను వేసి ఆశీర్వదించాలి. చిన్న వారు పాదాల వద్ద పూలు ఉంచి, నమస్కారం చేసి, వారి ఆశీర్వచనం తీసుకోవాలి. అప్పుడు ఆ తీపి పదార్థాన్ని అందరూ భగవంతుని ప్రసాదంగా తీసుకోవాలి. ఆ పై విందులు వినోదాలు యథేచ్ఛ. ఈ విధానంలో పెద్దల ఆశీస్సులు, భగవంతుని అనుగ్రహం పొందటం, ఆనందం ఉన్నాయి .

      పుట్టిన రోజు చేసిన పని ఏదైనా సంవత్సరమంతా నిరాఘాటంగా సాగుతుందని నమ్మకం. అందుకని ఆ రోజు మంచి పనులు చేయాలనుకుంటారు. అందుకనే బీదలకు అన్న దానం, అనాథాశ్రమాల్లో, ఆసుపత్రుల్లో పళ్ళు, ఫలహారాలు, వస్త్రాలు, దుప్పట్లు మొదలైనవి పంచటం వంటి సామాజిక కార్య క్రమాలు చేసి తమకు వారి ఆశీర్వాదం లభించిందని తృప్తి పొందుతూ ఉంటారు.

      నిజానికి జీవితంలో ఒక సంవత్సరం గిర్రున తిరిగి వచ్చిందంటే, కొత్త సంవత్సరం మొదలయిందంటే అప్పటివరకూ, కనీసం జరిగి పోయిన సంవత్సరం, ఏం సాధించామని పర్యాలోచన చేసుకొని లక్ష్య సాధనకు కేటాయించ బడిన సమయంలో ఒక ఏడాది అయి పోయింది కనుక ఇక ముందు ఏమి సాధించ దలచుకున్నామో దానికి సంబంధించిన నిర్ణయాలు తీసుకోవలసిన సమయం. అందుకనే అప్పుడు పెద్దల ఆశీస్సులతో పాటు మార్గ దర్శనం అవసరమౌతుంది.

    చిన్న పిల్లలకి దిష్టి ఎందుకు తీస్తారు...    

      చిన్నారుల పుట్టినరోజు పండగ వేడుకలలో అలాగే అనేక శుభ కార్యాల్లో పాల్గొన్న పెద్దలకీ, పిల్లలకీ దిష్టి విభిన్నపద్ధతులలో తీస్తూ ఉంటారు. పిల్లలూ, పెద్దలూ ఘనవిజయాలు సాధించినప్పుడూ, బాగా ప్రశంసలు పొందినప్పుడు అతిగా నీరసించి డీలాపడినప్పుడు దిష్టి తీస్తారు. అలాగే పిల్లలకి పసుపూ, సున్నం కలిపినా నీతితో దిష్టి తీస్తుంటారు. బయట జనుల దృష్టిదోషం తగలకుండా ఉండాలని దిష్టితీస్తే చిన్నపిల్లవాడు కలవరింతలు లేకుండా నిద్రపోవటమూ, నిద్రలో ఉలిక్కిపడుతూ లేవటం వంటి అవలక్షణాలు లేకుండా ఉంటాడు.

      చిన్నపిల్లలు కావచ్చు, పెద్దలు కావచ్చూ అనేక వేడుకల్లో పాల్గొనటం వల్ల చుట్టూ అంతా చేరటంవల్ల చిన్నపిల్లలూ లేదా పెద్దలూ కోంత అస్వస్థతకు గురిఅవుతారు. అందుకే వివాహవేడుకలలోను, పుట్టిన రోజువేడుకలలోను విధిగా హారతి ఇచ్చి చివరలో ఎర్ర నీళ్ళలో దిష్టి తీస్తారు. ఎర్రరంగు పదేపదే చూడటం వల్ల అనేక రోగాలు సమసిపోతాయి. మనసుకి ప్రశాంతతతోపాటు ధైర్య గుణంవస్తుంది.

    భోగి పండ్లు ఎందుకంత ప్రత్యేకం...    

      సంక్రాంతి వస్తోందనగానే భోగిపండుగే గుర్తుకు వస్తుంది. భోగినాడు ఉదయం వేళ కుర్రకారుకి భోగిమంటలు, సాయంవేళల్లో పిల్లలకి భోగిపండ్ల సంప్రదాయం పూర్తికాకపోతే పండగంతా వెలితిగా తోస్తుంది. ఇంతకీ ఈ భోగిపండ్లకి ఎందుకంత ప్రాముఖ్యత అంటే బోలెడు సమాధానాలు కనిపిస్తాయి.

* పిల్లలకు భోగిపండ్లుగా వినియోగించేందుకు చిన్న రేగుకాయలను వాడతారు. ఈ రేగుకాయలకు బదరీఫలం అన్న పేరు కూడా ఉంది. పూర్వం నరనారాయణులు ఈ బదరికావనంలోనే శివుని గురించి ఘోర తపస్సు చేశారట. ఆ సమయంలో దేవతలు వారి తలల మీద బదరీ ఫలాలని కురిపించారని చెబుతారు. ఆనాటి సంఘటనకు ప్రతీకగా పిల్లలను నారాయణునిగా భావించి భోగిపండ్లను పోసే సంప్రదాయం వచ్చిందట.

* రేగుపండుని అర్కఫలం అని కూడా అంటారు. అర్కుడు అంటే సూర్యుడే! సూర్యుని పోలిన గుండ్రని రూపం, ఎర్రటి రంగు కారణంగా దీనికి ఆ పేరు వచ్చి ఉండవచ్చు. భోగి మర్నాడు నుంచి సూర్యుడు దక్షిణాయణం నుంచి ఉత్తరాయణానికి మారతాడు. అలా సంక్రాంతి సూర్యుని పండుగ కాబట్టి... ఆ సూర్యభగవానుని ఆశీస్సులు పిల్లవాడికి లభించాలనే సూచనగా ఈ భోగిపండ్లను పోస్తారని కూడా ఒక విశ్లేషణ ఉంది. బహుశా అందుకనే భోగిపండ్ల వేడుక సూర్యాస్తమయం లోపలే ముగించడం మంచిదంటారు.

* నిత్యం కేరింతలు కొడుతూ చిలిపి కృష్ణుని తలపించే పిల్లలకి దిష్టి తగులుతుందేమో అని పెద్దలు భావించడం సహజం. దీని కోసం ఉప్పు దిష్టి, గంటం దిష్టి, కొబ్బరికాయ దిష్టి... ఇలా రకరకాలుగా దిష్టి తీసేస్తుంటారు. అలా భోగిపండ్లను కూడా పిల్లలకు ఉన్న దిష్టిని దూరం చేస్తాయని నమ్ముతారు. అందుకే పిల్లవాడిని భోగిపండ్ల వేడుక కోసం కూర్చుండబెట్టిన తర్వాత, తొలుతగా తల్లి అతనికి బొట్టు పెట్టి తల చుట్టూ ముమ్మారులు దిష్టి తీస్తూ భోగిపండ్లను విడుస్తుంది. ఆ తరువాత ముత్తయిదువలకు కూడా పిల్లవాడి తల మీదుగా పడేట్లు భోగిపండ్లను విడుస్తారు. ఇలా పిల్లవాడి మీద నుంచి నేలకి రాలిన పండ్లని తినకూడదననీ... వాటిని బీదలకు దానం చేయడమో, ఎవరూ తొక్కని చోట పారవేయడమో చేయమని చెబుతుంటారు.

* భోగిపండ్ల వెనుక పిల్లవాడికి ఆ విష్ణుభగవానుడు, సూర్యభగవానుని ఆశీస్సులు ఉండాలనీ.... అతడిని ఆవరించి ఉన్న దృష్టి దోషాలు తొలగిపోవాలనీ పెద్దల నమ్మకం అని అర్థమవుతోంది. కాబట్టి ఇందుకోసం ఆడా, మగ తారతమ్యం కానీ కులాల పట్టింపులు కానీ అనవసరం. కాకపోతే 13 ఏడు వచ్చిన దగ్గర్నుంచీ పిల్లలు కౌమారదశకు చేరుకుంటారు కాబట్టి 11 లేక 12 ఏళ్ల వయసు లోపల పిల్లలకే ఈ వేడుకని నిర్వహిస్తుంటారు.

* భోగిపండ్ల కోసం రేగుపండ్లు, చెరుకుగడలు, బంతిపూల రెక్కలు, చిల్లర నాణేలు వాడతారు. కొందరు శనగలు కూడా కలుపుతారు. ఆయుర్వేదపరంగా రేగుపండ్లని దివ్యౌషధంగా పరిగణిచవచ్చు. వాటి వాసన సైతం ఆరోగ్యాన్ని కలిగిస్తుందంటారు. బంతిపూల సంగతి చెప్పనే అక్కర్లేదు. వైద్య పరిభాషలో కేలెండ్యులాగా పిలుచుకునే ఈ పూలు ఒంటికి తగిలితే, ఎలాంటి చర్మవ్యాధి అయినా నయమైపోతుందని సంప్రదాయ వైద్యం చెబుతోంది. ఇక ఇప్పుడంటే చిల్లర నాణేల తయారీ కోసం నానారకాల లోహాలనీ ఉపయోగిస్తున్నారు. కానీ ఒకప్పుడు చిల్లర నాణేలంటే రాగి నాణేలే. ఒంటికి తగిలినప్పుడు రాగి ఎంత మేలు చేస్తుందో పెద్దలు తరచూ చెబుతూనే ఉంటారు కదా! ఇలా భోగిపండ్ల వేడుక పిల్లలకు ఆశీస్సులనీ, ఆరోగ్యాన్నీ అందిస్తాయనడంలో అతిశయోక్తి లేదు. మరింకేం! భోగికి ఇంకా సమయం ఉంది కాబట్టి, మనం కూడా ఇంట్లో పిల్లలకు భోగిపండ్ల వేడుకుని చేసేందుకు కావల్సిన ఏర్పాట్లు చేసుకోవచ్చు.

    వస ఎందుకు పోస్తారు...    

      వసను సంస్కృతంలో ‘వచు’ లేదా ‘ఉగ్రగంధ’ అంటారు. వస చెట్టు తేమగా ఉన్న ప్రదేశంలో పెరుగుతుంది. పసితనంలో తొందరగా మాటలు రావడానికి వస కొమ్మును అరగదీసి తేనెతో కలిపి పోస్తారు. అలా పోస్తే మాటలు స్పష్టంగా, చక్కగా, త్వరగా వస్తాయి.

      సమతూకంగా వస పొయ్యకుండా ఎక్కువ పోస్తే గలగలా మాట్లాడతారు. అలాంటి వాళ్లని సంబోధించి వీడికి వసెక్కువ పోశారంటారు. శరీర వాపును కూడా ఈ వస చెట్టు వేళ్ల రసం తగ్గిస్తుందని ఆయుర్వేదంలో ఉంది.

    దత్తత స్వీకారము...    

      సంతానము లేని వారు దత్తత చేసుకోనె సంప్రదాయం ఉంది. సంతానము లేని వారు వివాహమైన తరువాత 20 ఏళ్ల వరకు సంతానం లేకపోతే, తండ్రి ఆయుష్షు అల్పమైనదని శంక కలవారు ఈ దత్తత చేసుకోవలెను. దత్తత తీసుకొనునప్పుడు, సదరు అబ్బాయి/అమ్మాయి ఆయుష్షు, కీర్తి ప్రతిభ, మొదలగు విషయములు జాతకమున పరిశీలించి యోనికూటమి, నాడికూటమిచూసి స్వగోత్రీకుల, ఇంటి నుంచి దత్తత తీసుకోవాలి.

      ఈ దత్తత స్వీకారము, ఉత్తరాయణమున మధ్యాహ్నం 12 గంటల లోపున జరిపించవలెను. ఇందుకు స్వాతి, పునర్వసు, పుష్యమి, రోహిణ, అనూరాధ, హస్త, రేవతి, శ్రవణం, ఉత్తర, ఉత్తరాభాద్ర, నక్షత్రములు ఉత్తమము. చంద్రబలము, తరాబలము, కలిగి శుభగ్రహ వీక్షణ గలిగిన శుభ లగ్నమున ఈ కార్యక్రమము జరిపించ వలెను.